گناه نكرد ، بداند كه حجّش مورد پذيرش خداوند است و اگر باز گناه انجام مىدهد ، نشانهء آن است كه حج او مردود است . « 1 » اين معنا در ساير عبادتها نيز هست ؛ مثلًا قرآن كريم دربارهء نماز فرموده است : « انّ الصلاة تنهى عن الفحشاء و المنكر » ؛ « 2 » نماز يك حقيقتى دارد كه جلو اراده‌هاى زشت را مىگيرد ، گر چه خودِ نماز يك امر اعتبارى است . ليكن حقيقت آن يك امر تكوينى است . اگر كسى بخواهد كارى را انجام دهد ، مبادى نفسانى دارد ، تصور و تصديق و شوق و عزم و اراده و مانند آن پيدا مىشود ، همهء اين‌ها جزء امور تكوينى هستند . نماز براى نمازگزار يك نقش تكوينى دارد . انگيزه‌ها ، اراده‌ها ، شوق‌ها ، تصميم‌ها و عزم‌هاى او را تعديل مىكند كه نسبت به خير مصمّم باشد و نسبت به شرّ تصميم نگيرد . چيزى كه در محور تصميم‌گيرى انسان سهم تكوينى دارد ، حقيقت نماز است . آنچه كه در انسان شوق به شرف و شرع و فضيلت ايجاد مىكند ، حقيقت نماز است . همين معنا در حج نيز هست . اين روح حجّ است كه امر تكوينى است و جلوى تصميم‌ها و اراده‌هاى زشت را مىگيرد . روح و جان كعبه ولايت است بايد بگوييم كه كعبه و حرمتش ، زمزم و شرافتش ، صفا و مروه و صفايش ، قربانگاه و تقواى قربانىاش ، رمى جمرات و طرد شيطانش ،

--> ( 1 ) - بحار طبع قديم ، كتاب الحج ، ص 59 ( 2 ) - عنكبوت : 45